.JPG)
Guziki
Tylko guziki
nieugięte
przetrwały śmierć świadkowie zbrodni
z głębin wychodzą na powierzchnię
jedyny pomnik na ich grobie
są aby świadczyć Bóg policzy
i ulituje się nad nimi
lecz jak zmartwychwstać mają ciałem
kiedy są lepką cząstką ziemi
przeleciał ptak przepływa obłok
upada liść kiełkuje ślaz
i cisza jest na wysokościach
i dymi mgłą katyński las
tylko guziki nieugięte
potężny głos zamilkłych chórów
tylko guziki nieugięte
guziki z płaszczy i mundurów
Potocznym symbolem ofiar zbrodni katyńskiej stała się replika guzików z polskich mundurów wojskowych odnalezionych w lesie katyńskim. Ten materialny dowód pamięci, będący relikwią odnalezioną w dole śmierci, stał się znakiem pamięci o bohaterach tej straszliwej zbrodni. Inspiracją do wyboru tego symbolu był właśnie wiersz Zbigniewa Herberta.
Ten wiersz poeta napisał ku pamięci swojego krewnego, kapitana Edwarda Herberta. Z pamięci o swoim ojcu, kapitanie piechoty Jakubie Wajdzie, Andrzej Wajda stworzył jedno z najważniejszych swoich dzieł filmowych, a na pewno najbardziej znany film poświęcony zbrodni sowieckiej, zatytułowany po prostu „Katyń”.
Spotkanie w Dniu Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej, organizujemy również z osobistych pobudek, ku pamięci naszych krewnych: porucznika piechoty Antoniego Rzeźniczka, nauczyciela, dyrektora szkoły w Lipinach Śląskich; Włodzimierza Kulczyckiego, podporucznika rezerwy, dowódcy junaków hufców pracy w Jarosławiu, Zygmunta Kazimierza Piotrowskiego – dziennikarza, prawnika i posła Sejmu II RP trzech kadencji, kapitana Romana Folwarcznego z Przemyśla.
Spotkamy się przy symbolicznym grobie trzech koszęcińskich funkcjonariuszy Policji Województwa Śląskiego, na którym upamiętnione są ich nazwiska: starszy posterunkowy Alojzy Krzosok, starszy posterunkowy Leopold Tyrol i starszy posterunkowy Franciszek Witek.
Zapraszamy na upamiętnienie ofiar zbrodni katyńskiej wszystkich, którzy chcą okazać pamięć o swoich krewnych lub solidarność z rodzinami zamordowanych.
Msza święta: 13.04.2025, godz. 16:00 (godz. 15:15 gorzkie żale), kościół pw. Św. Trójcy w Koszęcinie.
Po mszy rozdawać będziemy Guziki Katyńskie, można będzie także zabrać ze sobą Modlitwę Katyńską.
Wartę honorową przy grobie wystawią harcerze koszęcińskiej drużyny.
13 kwietnia obchodzimy Dzień Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej upamiętniający polskich obywateli – jeńców wojennych, przetrzymywanych w radzieckich obozach oraz więźniów, zamordowanych przez Sowietów w ramach zaplanowanej bezwzględnej akcji eksterminacji polskich elit.
5 marca 1940 r. Biuro Polityczne FC WKB(b) zatwierdziło decyzję Stalina o wymordowaniu 14 700 jeńców wojennych przebywających w obozach specjalnych NKWD w Kozielsku, Starobielsku i Ostaszkowie oraz 11 tys. więźniów z Lwowa, Równego, Łucka, Tarnopola, Drohobycza i Stanisławowa.
Wiosną 1940 r. NKWD zamordowało z motywów politycznych blisko 22 tys. polskich obywateli wziętych do niewoli po agresji ZSRR na Polskę 17 września 1939 r. Byli wśród nich oficerowie Wojska Polskiego, policjanci (w tym największa grupa to funkcjonariusze Policji Województwa Śląskiego), urzędnicy, uczeni i pracownicy wyższych uczelni, artyści, lekarze, nauczyciele, leśnicy, prawnicy, pisarze, dziennikarze, kapłani różnych wyznań, politycy i parlamentarzyści. Stanowili elitę narodu, jego potencjał obronny, intelektualny i twórczy.
Jeńcy ginęli od strzału w tył głowy. Ofiary zostały pogrzebane w zbiorowych, bezimiennych mogiłach. Egzekucje trwały od 6 kwietnia do 11 maja 1940 r.
Około 15 tys. ofiar stanowili więźniowie przetrzymywani wcześniej w obozach specjalnych NKWD w Starobielsku, Ostaszkowie i Kozielsku. Byli to głównie oficerowie wojska i policjanci. Pozostałe 7 tysięcy, w większości cywilów, osadzono w więzieniach zachodnich obwodów republik Ukraińskiej i Białoruskiej, czyli terenach wschodniej Polski, włączonych w 1939 r. do Związku Radzieckiego.
Grzebani byli w zbiorowych mogiłach w lasach w okolicach Katynia pod Smoleńskiem, Miednoje koło Kalinina, Piatichatek na przedmieściu Charkowa, Bykowni koło Kijowa i w przypadku ok. 6–7 tys. ofiar - w innych, nieznanych, miejscach (prawdopodobnie m.in. Kuropatach na Białorusi).
Zamilkli, zniknęli i rodziny nie miały wiadomości o ich losie.
13 kwietnia 1943 roku Niemcy podali do publicznej wiadomości informację o odkryciu w okolicy Katynia zbiorowych mogił z ciałami zamordowanych Polaków.
Najliczniejsza grupę jeńców, a co za tym idzie także ofiar, stanowią mieszkańcy wschodnich województw dawnej Rzeczypospolitej. To właśnie dlatego my, obecnie mieszkańcy Koszęcina, odnaleźliśmy wspólne korzenie, miejsca i wydarzenia, które łączyły w działalności w okresie międzywojennym naszych przodków.
O czym mówi się bardzo rzadko – wśród ofiar było 55 kobiet i dziewcząt, ich nazwiska poza jednym wyjątkiem, znajdują się na tzw. ukraińskiej liście katyńskiej. Są to spoczywające w Bykowni policjantki, funkcjonariuszki służby więziennej, tajne współpracownice polskich służb śledczych, wywiadu wojskowego, konspiratorki ZWZ oraz działaczki społeczne i polityczne oskarżone o terroryzm przeciw władzy sowieckiej. Jako wrogowie systemu komunistycznego na śmierć zasłużyły także przedstawicielki ziemiaństwa, nauczycielki oraz kobiety wykładające na uczelniach wyższych i żony wojskowych.
Największą grupą jeńców stanowią funkcjonariusze policji i Policji Województwa Śląskiego. Ofiarami stalinowskich represji padła czwarta część całego korpusu przedwojennej polskiej policji. Historycy szacują również, że zginęło od 75 do 80 procent stanu osobowego korpusu policji województwa śląskiego. Tylko w obozie specjalnym NKWD w Ostaszkowie, w którym zamknięto 6 tysięcy osób, zamordowano 1231 przetrzymywanych tam śląskich policjantów. Więźniów z Ostaszkowa mordowano w siedzibie NKWD w Twerze, a ciała wywożono i chowano w masowych grobach w Miednoje.
Jak to się stało, że policja z terenu najszybciej zajętych przez Niemcy znalazła się w obozach na wschodzie? 2 września policjanci otrzymali rozkaz od wojewody śląskiego o ewakuacji na wschód. Wyznaczono dwa punkty koncentracji dla policji województwa śląskiego: szkołę dla szeregowych policji państwowej w Mostach Wielkich (obecnie zachodnia Ukraina) i Komendę Okręgową Policji Państwowej w Tarnopolu. Zgodnie z zarządzeniem ówczesnego premiera 10 września sformowane jednostki miały przejść pod siły zbrojne Rzeczypospolitej. 17 września 1939 roku do atakujących od kilkunastu dni Niemców dołączył ZSRR. Gdy na zachodnim froncie walczyła większość wojska na wschodzie w dużej mierze pozostały jednostki innego typu – takie jak Korpus Ochrony Pogranicza, policja etc. Po porażce II RP wielu oficerów oraz członków wspomnianych jednostek osadzono w obozach w Ostaszkowie, Starobielsku i Kozielsku. Następnie zgodnie z rozkazem z 5 marca 1940 zaczęto eksterminację więźniów przez NKWD.
• 23 sierpnia 1939 r. Niemcy i Związek Radziecki podpisują pakt o nieagresji. W tajnym załączniku do paktu dokonują podziału Europy Środkowej na swoje strefy wpływów.
• 1 września 1939 r. hitlerowska III Rzesza napada na Polskę. Praktycznie w ciągu pierwszego tygodnia wojny wojsko polskie zostaje pokonane.
• 17 września 1939 r., na mocy paktu Ribbentrob-Mołotow, armia sowiecka przekracza wschodnie granice II Rzeczypospolitej. Wódz Naczelny Rydz-Śmigły wydaje rozkaz o niestawianiu oporu czerwonoarmistom, pomimo tego niektóre polskie oddziały walczą. Na skutek tej agresji do niewoli sowieckiej trafia kilkaset tysięcy żołnierzy i oficerów wojsk polskich operujących na wschodnich rubieżach i wycofujących się przed naporem armii niemieckiej, Korpusu Ochrony Pogranicza (KOP), funkcjonariuszy policji i służby więziennej.
• Jesienią 1939 r. polscy jeńcy zostają poddani selekcji. Oficerowie wojska, policjanci, żołnierze żandarmerii, żołnierze KOP, funkcjonariusze służby więziennej i szczególnie aktywni przed wojną inteligenci zostają zamknięci w więzieniach i obozach w europejskiej części ZSRR, pozostali jeńcy skierowani zostali do pracy przymusowej w łagrach i innych miejscach odosobnienia.
• 5 marca 1940 r. Biuro Polityczne KC WKP zadecydowało o rozstrzelaniu 21,8 tys. polskich jeńców, wśród których było blisko 6 tys. policjantów. W tym celu przewidzianych do zamordowania rozlokowano trzech obozach: w Kozielsku, Ostaszkowie i w Starobielsku. Większość uwięzionych funkcjonariuszy Policji Państwowej (PP) umieszczono w Ostaszkowie, przebywało tam blisko 6 tys. policjantów.
• 11 maja 1940 r. ostatni transport 150 Polaków wywieziono z obozu w Kozielsku, zamordowano i zakopano w grobie pod Katyniem.
W tym roku przypada 85 rocznica tych wydarzeń.
Wśród wielu wielkich tegorocznych rocznic także ta została wyróżniona przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, który uchwałą z dnia 24 lipca 2024 r. ustanowił rok 2025 „Rokiem Polskich Bohaterów z Katynia, Charkowa, Miednoje, Bykowni i innych miejsc”.
Zgodnie z wolą Sejmu RP „symboliczny” patronat nad tegorocznymi obchodami sprawować będą wszyscy przedstawiciele polskiej inteligencji i elit państwowych – ofiary ludobójstwa dokonanego przez sowieckich oprawców w 1940 r. Patronem tego roku jest każdy i każda z niemal 22 tysięcy zamordowanych, a celem tak sformułowanego patronatu jest wspominanie samych ofiar i ich życia, ich wartości dla naszej ojczyzny, a nie tylko samej zbrodni.
Ustawa wpisuje się więc w ten sposób w to, jak my podchodzimy do tej tragedii lokalnie. I tak chcemy ich wspominać, szczególnie w tym roku. Jako ojców, synów, braci, przyjaciół, córki, żony, matki.
Zachęcam do kontaktu z Muzeum „Doctor Villa” w Koszęcinie rodziny katyńczyków mieszkające na terenie powiatu lublinieckiego (lub rodziny ofiar, które pochodziły z powiatu lublinieckiego), a także osoby, które mają wiedzę na ich temat. Chciała bym skończyć w tym roku poświęconą tym osobom stronę, uzupełnić ich suche, skrótowe urzędowe biogramy. Do tego potrzebuję informacji od Was. Nie dotrę do was, jeśli to wy nie skontaktujecie się ze mną. Zróbmy to wspólnie. Przypomnijmy ich twarze i historie ich życia. Zginęli za wcześnie, ale nigdy nie zginęli na zawsze, jak tego chcieli ich kaci. Żyją w naszych sercach i naszej pamięci i czas najwyższy wyciągnąć ich "z głębin na powierzchnię".
