Międzynarodowy Dzień Pamięci Ofiar Holokaustu

Co roku 27 stycznia publikowałam nazwiska Żydów urodzonych w Koszęcinie, którzy stali się ofiarami zbrodni holokaustu. 

Tegoroczny wpis miał być poświęcony w całości Katie Aufrichtig, jednej z dwóch (w tej chwili zidentyfikowanych) ofiar zbrodni eutanazji. Ale ponieważ zdobyłam wiele materiałów chcę im poświęcić odpowiednią ilość czasu i  historia Katie pojawi się, kiedy będzie gotowa.

W tym roku, tak jak zaplanowałam, stworzyłam natomiast osobną stronę im poświęconą, na której będę publikować biogramy żydowskich mieszkańców Koszęcina i informacje o nich. Do tej pory zebrałam około 60 nazwisk. 

  Klikaj w zdjęcie i przejdź do strony

Jeśli chcesz możesz dołączyć do ekipy poszukującej, pisać kolejne biogramy lub  wesprzeć nasze działania darowizną (postaw kawę). 

 

 

Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu.

Co roku 27 stycznia, w rocznicę wyzwolenia obozu koncentracyjnego w Auschwitz, w Międzynarodowym Dniu Pamięci Ofiar Holokaustu, opowiadam Wam kolejną historię o koszęcińskich Żydach, których dotknęła ta straszna tragedia. Historię o ludziach, którzy tutaj się urodzili, tu mieszkali, byli sąsiadami naszych dziadków i pradziadków, mieszkańcami i właścicielami domów, w których my mieszkamy i pracujemy, którzy przyczyniali się do rozkwitu tej miejscowości w jej najlepszym czasie i wyjeżdżali stąd zawsze z nadzieją lepszego (a przynajmniej nie gorszego) życia. Te nadzieje nie zawsze się spełniły, a los wielu z nich dopisał wyjątkowo tragiczny koniec. 

Co roku ta lista ofiar się wydłuża, bo po drodze w różnych okolicznościach odnajduję kolejne osoby, kolejnych dawnych mieszkańców.

Dzisiaj opowiem wam o rodzinie Israelowitz, żebyście pamiętali o Selmie, która zmarła po niemal rocznym pobycie w obozie koncentracyjnym w Terezinie i o jej zamordowanych wnuczkach, krewnych i powinowatych, o jej córce Cecilie i jej córkach, którym udało się przeżyć w obozach zagłady. 

To wyjątkowa opowieść, bo po raz pierwszy możemy zobaczyć także twarz, a nie tylko nazwisko osoby. 

 

 

SELMA I LEOPOLD ISRAELOWITZ

Pod koniec XIX wieku bardzo młody żydowski kupiec Leopold Israelowitz prowadził w Koszęcinie sklep z towarami mieszanymi (co najmniej od 1895 roku, kiedy jest wymieniony w spisie adresowym).

W 1889 roku ukazało się jego ogłoszenie (redakcji „Katolika” nie przeszkadzało, by wziąć od Żyda pieniędzy za ogłoszenie w chrześcijańskiej gazecie) że „ Sieczkarnie z dwoma kołami obrotowemi i trzema kosami najlepszego fabrykatu po cenie 35 M poleca Leop. Israelowitz, Koszencin G-Ś”

Pocztówka z Koszęcina z widokiem z końca XIX wieku 

Leopold urodził się w 1864 roku w Będzinie. Był drugim synem Israela Herszla Israelowitza / Israelowicza i jego żony Rosy, miał jeszcze 3 młodsze siostry i młodszego brata.

W Koszęcinie poznał Selmę Schnitzer, córkę Louisa Schnitzera, urodzoną w 1867 roku w Koszęcinie (lub Boronowie), z którą ożenił się w 1886 roku.

Leopold Israelowitz (1864 - 1934) i Selma Israelowitz (Schnitzer) (1867-1943)
fotografie portretowe ze zbiorów rodzinnych,
 wykonane w studiu fotograficznym w Raciborzu prawdopodobnie w latach 30tych

Przez co najmniej ćwierć wieku wiedli tutaj spokojne i dostatnie życie, o tyle spokojne i dostatnie o ile o spokoju i dostatku można było w tamtych czasach i z ich pozycją mówić.

Mieszkali w Koszęcinie co najmniej do 1910 roku (wtedy urodziła się tutaj najmłodsza córka – Ilse/ Niclas), wyjechali przed 1920 lub w 1920 roku (chociaż Ilse w jednym z dokumentów podaje, że mieszkała w Raciborzu od 1929 roku). Według przekazu i rodzinnych dokumentów w ciągu 23 lat doczekali się dziewięciorga dzieci – 6 córek i 3 synów, z których w dzieciństwie nie zmarło żadne, a większość dożyła późnej, a niektórzy nawet bardzo późnej, starości. Po kolei rodzili się Katie/Kate (1887), Caecilie (1889), Bianca (1892), Georg (1894), Frieda (1895), Martin (1896), Herta (1899), Arthur (1901), Ilse/Elsie (1910).

Według dokumentów z USC w Koszęcinie małżonkowie Israelowitz mieli jeszcze troje dzieci: Rithe (1897), Erich (1890) i Erwin (1907 - 1908)

Fragment drzewa genealogicznego rodziny Israelowitz z archiwum rodzinnego

Jak łatwo dostrzec kiedy rodziła się Ilse najstarsze córki były już dorosłe (oraz samodzielne i zamężne).

Najstarsza Katie i piąta w kolejności Frieda wyszły za maż w Raciborzu, tam też w przyszłości z najmłodszymi dziećmi przeprowadzili się małżonkowie Israelowitz.

Rynek w Raciborzu w dzień targowy
Opis archiwistyczny wspomina o powiązaniach rodziny z kamienicą Rynek 5, ale nie są one zbyt jasne.  
Fotografia z archiwum rodzinnego

Pozostałe dzieci i wnuki wyjeżdżały po kolei do innych części Niemiec (Frieda, Caecilie), do Izraela (Arthur, czasowo Wilhelm z rodziną) i do Stanów Zjednoczonych, gdzie do dzisiaj żyją ich potomkowie.

Leopold zmarł w Raciborzu w 1934 roku. Możemy z największą dozą prawdopodobieństwa zakładać, że jest pochowany na tamtejszym kirkucie.  

Nie istniejąca synagoga w Raciborzu (pocztówka przedwojenna) i zdewastowany raciborski kirkut, na którym obecnie nie zachował się nawet jeden nagrobek (zdjęcie czarno białe- archiwalne)

Takiego szczęścia, żeby umrzeć i spoczywać wśród bliskich, nie miała jego żona. Przeżyła wprawdzie męża o 9 lat, ale jej ostatnie lata życia i życie ich potomków naznaczyło piętno Shoah.

Jednak zanim się to zdarzyło to w 1936 roku Selma zdążyła jeszcze dobrze wydać za mąż także najmłodszą córkę. Ilse poślubiła w Raciborzu 3 lata młodszego Williama Egona Niclasa, mieszkańca tego miasta.

William był synem raciborskiego kupca (sprzedawcy, przedstawiciela handlowego) Georga Niclasa, który zmarł młodo po ciężkiej chorobie kiedy jego syn miła 3 lata, i pochodzącej z Przyrowa Rosy Arely.

Młodzi małżonkowie pięć dni po ślubie wypłynęli z Hamburga do Stanów Zjednoczonych, gdzie zostali na stałe. W tę podróż wyruszyła z nimi Hilda, siostra Ilse. Ilse wpisana jest na listę pasażerów jeszcze pod panieńskim nazwiskiem, a akt ślubu zatwierdzali po przypłynięciu do Nowego Jorku i w Havanie na Kubie. 

Zdjęcie z wesela Ilse Israelowitz i Williama Niclasa . Obok państwa młodych siedzą ich matki - pierwsza z lewej Selma Israelowitz, pierwsza z prawej matka Williama - Rosa Niclas (Arely)
Fotografia ze zbiorów rodzinnych.

W ostatnim okresie życia, tuż przed i podczas II wojny Selma Israelowitz, wdowa po koszęcińskim kupcu Leopoldzie mieszkała w Raciborzu przy Niederwaldstrasse 17 I (list z kwietnia 1939), w marcu 1942 roku  przy Niedertorstrasse 2 (obecnie ulica Młyńska), pół roku później przy Breitestrasse 54 (ulica Szeroka), w kamienicy zarządzanej przez Kurta Wartenburgera (obecnie ul. księdza Józefa Londzina). To był jej ostatni adres przed „akcją przesiedleńczą”.

Racibórz, Breitestrasse, widok w kierunku kościoła świętego Mikołaja.
Kamienica nr 54 znajduje się na przeciwnym końcu ulicy, tuż koło kościoła i podobnie jak ta z pierwszego planu jest kamienicą narożną.Nie zachowała się żadna z kamienic przy Niedertorstr.

ZAGŁADA

20 listopada 1942 roku wraz z 50 innymi Żydami z Górnego Śląska, wśród których znalazło się 38 mieszkańców Raciborza (w tym także krewni jej córek i sąsiadki z kamienicy) transportem T XVIII/2, no. 79. przewieziona została z Opola do Therezinenstad.

Katie, najstarsza córka, która podczas wojny przebywała w Szanghaju, za pośrednictwem Czerwonego Krzyża prowadziła w sprawie matki korespondencję z siostrą, która mieszkała wówczas na Jamajce. Ilse z mężem poprzez Amerykański Kongres Żydowski starali się o paszport i wizę amerykańską dla Selmy i otrzymali zgodę na jej sprowadzenie do Ameryki. Niestety kiedy się to udało na wszelką pomoc było już za późno.  

Według oficjalnych danych niemal w rok od dnia transportu, 4 listopada 1943 roku Selma Israelowitz zmarła w obozie w twierdzy w Terezinie. Cecilie podaje jako dzień śmierci matki 6 listopada. 

Z prawej - żydowska część cmentarza w forcie Terezin 
w lewej -widok fortecy w Terezinie, gdzie mieścił się nazistowski obóz koncentracyjny (www.zdar.cz) 

Po tej tragedii również Katie  nie wróciła do rodzinnego miasta, zmarła w 1981 roku, w wieku 94 lat w Kalifornii, gdzie mieszkały także jej siostry. 

*****

W obozie w Terezinie zginęło jeszcze czworo sąsiadów Selmy z kamienicy przy Breitestrasse 54:

wspomniane już Koslowsky Johanna, z.d. Riesenfeld, ur. 24.7.1859 w Gliwicach (+ 5.1.1943) i Lustig Rosalie, ur. 10.5.1859 w Adamowicach (+27.4.1943) - wywiezione tym samym transportem co Selma oraz Plier Elfriede, ur. 16.7.1853 (+ 18.4.1943), wywieziona 04.12.1942 i małżeństwo Krebs Leopold, ur. 16.12.1858 w Zabrzu (+ 19.8.1943) i jego żona Krebs Rosa, z.d. Perl. ur. 18.1.1881 w Rudniku (brak inf. o śmierci), wywiezieni 11.12.1942.

Jak możemy policzyć, podobnie jak w przypadku większości koszęcińskich Żydów zamordowanych podczas wojny, były to osoby w bardzo sędziwym wieku (oprócz 30 lat młodszej, ale również niemłodej, żony Leopolda Krebsa), a Selma przeżyła w obozie śmierć wszystkich swoich wywiezionych sąsiadów.

W Teresinie zmarł także teść Friedy, Hermann Wachsmann z Raciborza (ur. 1857 + 06.05.1943), wywieziony tam w kwietniu 1943 roku (jego dwie córki Frieda Heymann i Hilde Boehm zostały zamordowane w Auschwitz, a syn Erich zginął w Marsylii).

Cecilie Ferche (Israelowitz)
(1889-

Szczególnie tragicznie los dotknął rodzinę drugiej córki Israelowitzów - Caecilie Ferche, mieszkającej w Berlinie. 

Jak dowiadujemy się z listów Cecilie została ona  aresztowana 17 marca 1943 roku. Dwa dni później trafiła do obozu w Terezinie. Z oficjalnej dokumentacji wynika, że następnego dnia po jej aresztowaniu zmarł jej mąż Paul Josef Hermann Ferche (nie jest wiadome czy został zabity czy zmarł w związku z jej  aresztowaniem, czy również była aresztowany i zmarł podczas aresztowania, stało się to jednak dokładnie w tym samym terminie).  

Cecilie przeżyła pobyt w Terezinie, opuściła obóz po zakończeniu wojny, po 10 maja 1945 roku. W 1946 roku była jedyną osobą z rodzeństwa, która została w Europie, a kontakt z nią z całego rodzeństwa utrzymywała tylko najmłodsza Ilse.

Najstarsza córka Cecilie - Debora została deportowana do getta w Rydze. Jeszcze na dworcu podczas transportu poznała Guntera Fleichela, z którym w 1943 roku wzięła ślub. Wkrótce po tym  Gunter zmarł  w gettcie na raka żoładka.  Debora przeżyła obozową tułaczkę i wyjechała do Ameryki. 

 

W gettcie w Mińsku 28.07.1942 (podczas pierwszego dnia jednego z największych pogromów na terenie Sondergetto Minsk) zginęła jej córka Elvire de Jonge (ur. 1918), tam też zamordowani zostali  jej mąż, oraz jego rodzeństwo i rodzice. 

Przez Rygę i Stutthof przeszła druga córka Friedy - Renee Charlotte Cohn, a jej mąż Martin Cohn po deportacji w 1941 do Rygi i przejściu przez Stutthoff został zamordowany 23.3.1945 w Buchenwaldzie. 

Najmłodsza córka Ingeborge (Inge) podobnie jak matka i babka trafiła do Terezina (30.06.1943) i wg oficjalnych informacji transportem 9-VIII/2 z 6.10.1944 r wywieziona została do KL Auschwitz, gdzie  09.10.1944 roku została zamordowana. 

ŚWIADECTWA I WSPOMNIENIA

 

Już po wojnie Cecilia Ferche opisała czas pobytu w obozie i ostatnie miesiące życia Selmy w liście do Ilse Niclas:

„ (…) byłam ogromnie szczęśliwa, kiedy zobaczyliśmy się ponownie. Mam nadzieję, że w miarę możliwości udało mi się nieco ułatwić jej życie. Krótko przed przyjazdem, 17 marca 1943 r. zostałam aresztowana, a 2 dni później dotarliśmy do Theresienstadt. Wtedy od razu dowiedziałam się, gdzie mieszka Mama, spotkałam koleżankę, która przygotowała ją na mój przyjazd, gdyż obawiałam się, że stres może jej zaszkodzić. Krótko przed tym Mama przeszła ciężką infekcję obu płuc i nadal wyglądała bardzo słabo. Potem naprawdę poprawiła się - czy to z radości? - choć jej serce było zbyt słabe. Miałam zaszczyt spędzić z nią dwukrotnie urodziny, dwie Wielkanoce i jedno święto Chanuka i dałam jej trochę szczęścia w postaci drobiazgów (rzeczy do jedzenia), które można było tam dostać.

Inge (Ingeborg - córka Cecilie) została aresztowana w Münster, spędziła 3 miesiące w więzieniu w Münster i 3 w Hanowerze; potem przyjechała do Theresienstadt. Matka była tak szczęśliwa, że zobaczyła wnuczkę! Niestety radość nie trwała długo; Wszechmogący chciał inaczej - i jak mądrze to zorganizował, aby zabrać ją do Siebie, bo 6 listopada, kiedy zamknęła oczy, wkrótce potem znów zaczęły się transporty na Wschód i kto wie, czy mogła bym ją tam ochronić. Tutaj miałam taką możliwość.
Teściowie Elwiry również wyjechali tym transportem, mimo że ojciec był rannym weteranem wojennym.
[ ] i gazecie dowiedzieliście się z pewnością o wszystkich wielkich cierpieniach. Ja sam musiałam ponieść wiele ofiar, gdyż moja droga córka Elwira i trzech wspaniałych zięciów stali się ofiarami tej wielkiej zbrodni. (…) musimy być wdzięczni Bogu, że (matka) trafiła do Theresienstadt i że mogłam być z nią przez jakiś czas. Byłam z nią prawie codziennie, choć tylko przez krótki czas, ponieważ sama pracowałam bardzo ciężko jako pielęgniarka w zakładzie leczniczym. Przy tym całym cierpieniu, które musiałam tam oglądać, zapomniałam o własnym smutku i byłam szczęśliwa, że pomogłam tam wielu biednym ludziom. Mama żyła bardzo biednie, ale była razem z wieloma innymi koleżankami i dlatego chciała pozostać w tych barakach. Miałam możliwość załatwienia jej nieco lepszego zakwaterowania. Razem z nią mieszkała jej bardzo dobra koleżanka, pani Markowitz z Berlina […] (…) Mama mieszkała z nią długo, a ja często ją odwiedzałam, nawet po śmierci mamy. Miała to szczęście, że pozostała przy życiu i uczestniczyła w wyzwoleniu. Również ojciec Wachsmann (teść Friede) umarł w moich rękach. Berta Mürmann też, siostra Louisa. Odwiedzałam ich oboje często. Niestety Hedwig znalazła się w transporcie na Wschód i nikt więcej o niej nie słyszał.”

 

Stolpensteine "kamienie pamięci" Martina Cohna i Renee Charlotte Cohn
przed ich domem przy Lemker Strasse 5 w Nienburgu nad Weserą 
źródło: https://stolpersteine-guide.de/map/biografie/1844/ehepaar-cohn

Martin Cohn urodził się 20 stycznia 1903 roku w Nienburgu jako syn Herza i Friedy Cohn. Jego ojciec prowadził firmę hodowlaną i gospodarstwo rolne, a Martin również nauczył się zawodu rolnika.
8 stycznia 1938 r. zawarł w Nienburgu związek małżeński z Renée Ferche (wnuczką Selmy i Leopolda Israelowitzów) urodzoną 27 stycznia 1915 roku w Halle an der Saale.
Mieszkali przy Lemker Straße 5. Pod naciskiem narodowych socjalistów 13 października 1938r. przenieśli się do Hanoweru na Lavesstraße 28.
Stamtąd oboje 15 grudnia 1941r. deportowani zostali do obozu w Rydze, a 9 sierpnia 1944 r. zostali przeniesieni do obozu koncentracyjnego Stutthof.
Zaledwie cztery dni później, 13 sierpnia 1944 r., Martin Cohn został przewieziony do obozu koncentracyjnego w Buchenwaldzie i tam zamordowany 23 marca 1945 r.
Renee Cohn została uwolniona z obozu Stutthof wyzwolonego 9 maja 1945 roku przez wojska radzieckie.
W latach 1945-1947 mieszkała ponownie w Nienburgu i przeniosła się do rodziny Weinbergów przy Oyler Str. 13. W 1948 r. wyemigrowała z Hanoweru do Anglii, gdzie pracowała jako pokojówka. W 1957 roku przeniosła się do Nowego Jorku/USA, gdzie poślubiła swojego drugiego męża i przyjęła nazwisko Ross. W lipcu 1989 roku na zaproszenie miasta Nienburg odwiedziła swoje dawne miejsce zamieszkania wraz z córką Marią Rodin. Renée Ross zmarła w Clearwater/Florida (USA) w 1992 roku.
"Kamienie pamięci" upamiętniają małżeństwo Cohnów od 10 marca 2014 roku.

Koszęcińskich Żydów wciąż upamiętnia tylko ta strona. 

Być może straty tej rodziny są jeszcze większe, ale na potrzeby tego opracowania i w czasie który na to mogłam przeznaczyć, prześledziłam tylko część głównej linii pokrewieństwa i nie wiem nic np o rodzeństwie i potomkach rodzeństwa Leopolda i Selmy, czy też wszystkich teściach i rodzinach współmałżonków młodych Israelowitzów. Jednak skala aresztowań i morderstw dokonanych w niemieckich środowiskach Elvire i Renee była ogromna, wywiezione i zamordowane zostały ich całe rodziny i całe sąsiedztwa.

 *****

ŻYDZI URODZENI W KOSZĘCINIE I ZMARLI W TEREZINIE

W Terezinie w tym czasie co Selma więzieni byli i również nigdy stamtąd nie wyszli inni mieszkańcy Koszęcina, jej rówieśnicy i wieloletni sąsiedzi:

Wilhelm Aufrichtig, kupiec i oberżysta

urodzony 12 maja 1869 r. w Koszęcinie, mieszkał w Dreźnie. Deportowany z Drezna 11 sierpnia 1942 do getta w Teresinie, gdzie zmarł 4 lipca 1943 r.

Maria Doering, z domu Buchner

urodzona 26 maja 1877r. w Koszęcinie, mieszkała w Berlinie (Kreuzberg), deportowana z Berlina trafiła do Teresina 10 września 1943r., tam też zmarła 8 kwietnia 1944 r.

Ludwig Freund
urodzony 20 kwietnia 1857r. w Koszęcinie, mieszkał w Lipsku, wywieziony z Weimar-Halle-Leipzig, 20 września 1942 trafił do getta w Teresinie, gdzie zginął 3 października 1942 r.

Pauline Baumann, z domu Schäfer,

urodzona 25 marca 1871 r. w Koszęcinie, mieszkała w Berlinie (Charlottenburg).
Deportowana z Berlina, 30 lipca 1942 trafiła do getta w Teresinie, gdzie zginęła 29 grudnia 1942r.

jej siostra Cäcilie Lohberger, z domu Schäfer
urodzona 13 grudnia 1874r. w Koszęcinie (Koschentin), mieszkała w Berlinie (Mitte). Deportowana z Berlina, 06 sierpnia 1942 trafiła do Teresina (getto Theresienstadt), gdzie zginęła 14 maja 1944r.

Hugo Rosenberg

urodzony 30 września 1865r. w Koszęcinie (Koschentin), mieszkał we Wrocławiu (Breslau). Deportowany z Wrocławia, trafił 30 sierpnia 1942 do getta w Teresinie (Theresienstadt), gdzie zginął 25 września 1942 r.

Niech ich dusze będą zawiązane w węzeł życia.

________________________________________________________________________________

Opracowanie tak dokładnej informacji o rodzinie Israelowitz możliwe było dzięki depozytowi jakiego dokonali Ilse i Willy Niclas. Zdeponowali między innymi fotografie (te opisane tutaj jako "archiwum rodzinne", otwarte do użytku edukacyjnego), korespondencję i dokumenty.

Opracowanie powstało w ramach stypendium ministra kultury i dziedzictwa narodowego na rok 2022. 

Wybierz.Poznaj.Zapamiętaj.

Co roku 27 stycznia opowiadam wam tę historię. Każdego roku opowiadam wam prawie tę samą historię, opowiadam ją inaczej.

Co roku ilustruję ją tym samym zdjęciem. Wykonałam je 5 lat temu na cmentarzu w Rabce, w której kiedyś mieszkałam. Na cmentarzu, który jest jednocześnie miejscem mordu rabczańskich żydów. Na cmentarzu- świadku, cmentarzu- pomniku. W miejscu wyjątkowym, które nie pozwala zapomnieć o przeszłości.





27 stycznia 1945 roku wojska sowieckie wyzwoliły więźniów nazistowskiego niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz – Birkenau. Co roku tego dnia czcimy pamięć wszystkich żydowskich ofiar Holokaustu.

Wśród nich są co najmniej 23 osoby urodzone lub mieszkające w Koszęcinie. Siedmioro z nich straciło życie właśnie w Auschwitz. Pozostali zostali zamordowani w obozach w Teresinie (Thersinenstadt), Rydze (Riga), Kownie (Kauen), Chełmnie (Kulmhof), Bergen-Belsen, w ośrodkach w Brandenburgu nad Hawelą, w Pirnie (Sonnenstein) i w miejscach nieznanych.

Wybierz osobę. Poznaj jej życie. Zapamiętaj ją. I pamiętaj o niej każdego roku.

Ja szczególnie pamiętam o rodzinie Aufrichtigów. Po pierwsze dlatego, że są moimi najbliższymi żydowskimi sąsiadami. Że Katie jest moją imienniczką. Że kiedy zginęła miała mniej więcej tyle lat co ja, kiedy się przeprowadzałam do Koszęcina. Może dlatego, że mają takie znaczące nazwisko (prawy, prawdomówny, szczery, otwarty) i z pewnością dlatego, że bez nich nie wiedzielibyśmy jak wyglądał Koszęcin przed 120 laty.

Ty zrób to samo. Wybierz osobę i o niej pamiętaj.
To jedyne co możemy dla nich zrobić. Pamiętać i przypominać.


Johanna Aufrichtig, z domu Auerbach
urodzona 6 lutego 1881r. w Tarnowskich Górach, mieszkała w Dreźnie. Przewieziona do Teresina 11 sierpnia 1942r., a następnie 15 maja 1944r. do obozu koncentracyjnego w Auschwitz, gdzie tego dnia została zamordowana.

Käte Kaethe Aufrichtig
urodzona 22 stycznia 1898 r. w Koszęcinie, przebywała w Ilten (Heil- und Pflegeanstalt Dr. F. Wahrendorff). W ramach Aktion T-4 wywieziona z Ilten w 1940 roku do podobnego ośrodka w Wunstorf. Została poddana eutanazji 27 września 1940 r. w ośrodku w Brandenburgu nad Hawelą, w pobliżu Poczdamu.

Wilhelm Aufrichtig
urodzony 12 maja 1869 r. w Koszęcinie, mieszkał w Dreźnie. Deportowany z Drezna 11 sierpnia 1942 do getta w Teresinie, gdzie zmarł 4 lipca 1943 r.

Pauline Baumann, z domu Schäfer,
urodzona 25 marca 1871 r. w Koszęcinie, mieszkała w Berlinie (Charlottenburg).
Deportowana z Berlina, 30 lipca 1942 trafiła do getta w Teresinie, gdzie zginęła 29 grudnia 1942r.

Emma Brüll, z domu Wohl
urodzona 28 lipca 1884 r. w Koszęcinie, mieszkała we Wrocławiu. Zmarła 23 kwietnia 1940 r. w nieznanym miejscu.

Marta Cohn
urodzona 13 czerwca 1874r. w Koszęcinie, mieszkała we Wrocławiu. Deportowana z Wrocławia, 30 sierpnia 1942 trafiła do Teresina. zginęła 15 maja 1944 r. w obozie zagłady w Auschwitz.

Klara (Clara) Marcuse, z domu Cohn
urodzona 4 maja 1885r. w Koszęcinie, mieszkała we Wrocławiu (Breclau). Deportowana z Wrocławia do Kowna (Kauen), Fort IX 25 listopada 1941r., tam 4 dni później została zamordowana.

Maria Doering, z domu Buchner
urodzona 26 maja 1877r. w Koszęcinie, mieszkał w Berlinie (Kreuzberg), deportowana z Berlina trafiła do Teresina 10 września 1943r., tam też zmarła 8 kwietnia 1944 r.

Ludwig Freund
urodzony 20 kwietnia 1857r. w Koszęcinie, mieszkał w Lipsku, wywieziony z Weimar-Halle-Leipzig, 20 września 1942 trafił do getta w Teresinie, gdzie zginął 3 października 1942 r.

Hildegard Friedländer
urodzona 9 marca 1922 roku w Koszęcinie, mieszkała w Berlinie (Wilmersdorf).
Deportowana z Berlina, 18 października 1941r. trafiła do getta w Łodzi (Litzmannstadt), a 5 maja 1942r. do Chełmna (Kulmhof), gdzie tego dnia została zamordowana.

Kurt Friedländer
urodził się 13 stycznia 1921 r. w Koszęcinie, mieszkał w Bytomiu i Schönfelde.
Uwięziony 8 kwietnia 1943 w kolonii karnej Neuendorf. Wywieziony z Berlina do Auschwitz 19 kwietnia 1943 r.. Następnie przewieziony do obozu koncentracyjnego Sachsenhausen, 6 lutego 1945r do obozu koncentracyjnego Flossenbürg i 8 marca 1945 do obozu koncentracyjnego Bergen-Belsen.

Hilde Fuss
urodzona 5 czerwca 1897 roku w Koszęcinie, mieszkała w Berlinie (Tiergarten i Charlottenburg). Deportowana z Berlina do obozu koncentracyjnego Auschwitz 28 czerwca 1943r

Willy Fuss
urodzony 15 września 1899r. w Koszęcinie, mieszkał w Bytomiu (Beuthen O. S.). Deportowany z Gliwic (Gleiwitz) do obozu koncentracyjnego w Auschwitz 16 maja 1942r.

Käthe Sachs, z domu Fuss
urodzona 20 lutego 1892 r. w Koszęcinie (Koschentin), mieszkała w Berlinie. Deportowana z Berlina, 07 grudnia 1943 trafiła do obozu w Auschwitz.

Kurt Grünberger
urodzony 29 stycznia 1887r. w Koszęcinie (Koschentin), mieszkał w Zabrzu (Hindenburg O. S.). Nieznane jest miejsce deportacji ani los. Został uznany za zmarłego.

Cäcilie Lohberger, z domu Schäfer
urodzona 13 grudnia 1874r. w Koszęcinie (Koschentin), mieszkała w Berlinie (Mitte). Deportowana z Berlina, 06 sierpnia 1942 trafiła do Teresina (getto Theresienstadt), gdzie zginęła 14 maja 1944r.

Selma Mohr, z domu Angress
urodzona 23 stycznia 1883 r. w Koszęcinie (Koschentin), mieszkała w Norymberdze (Nornberg). Deportowana z Norymbergi do Ryga-Jungfernhof, podobóz Ryga Ghetto 29 listopada 1941 r.

Hugo Rosenberg
urodzony 30 września 1865r. w Koszęcinie (Koschentin), mieszkał we Wrocławiu (Breslau). Deportowany z Wrocławia, trafił 30 sierpnia 1942 do getta w Teresinie (Theresienstadt), gdzie zginął 25 września 1942 r.

Abraham Arthur Rosenthal
urodzony 20 listopada 1875r. w Koszęcinie (Koschentin), mieszkał w Berlinie (Wilmersdorf). Deportowany z Berlina do Rygi 25 stycznia 1942 r., gdzie zginął 15 lutego 1942 r.

Mathilde Wolfsohn, z domu Rosenthal
urodzona 20 sierpnia 1877 w Koszęcinie, mieszkała w Berlinie (Schöneberg).
Deportowana z Berlina do Auschwitz, 19 lutego 1943 r., gdzie zginęła.

Sara Chaje Spira, z domu Leser
urodzona 3 maja 1887r. w Koszęcinie (Koschentin), mieszkała we Frankfurcie nad Menem. Deportowana z Frankfurtu nad Menem do Teresina ( 15 września 1942), a następnie do Auschwitz-Birkenau (23 stycznia 1943 r.)

Paula Perla Storch (Stern), z domu Holloschütz
urodzona 3 marca 1881 roku w Koszęcinie (Koschentin). mieszkała w Heidelbergu. 1 lipca 1939 roku wyemigrowała do Polski. Uwięziona została w getcie w Gorlicach, zginęła w lipcu 1942 roku w nieznanym miejscu.

Johanna Willner
urodzona 22 lipca 1873 r. w Koszęcinie (Koschentin), mieszkała w Legnicy (Liegnitz) i Bolesławcu (Bunzlau). W 1940r. przewieziona została ze szpitala dla nerwowo i psychicznie chorych w Bolesławcu do podobnego ośrodka w Libiążu (Leubus), a następnie do Sonnenstein koło Pirny. Nie jest znana dokładna data i miejsce śmierci, przypuszczalnie została poddana eutanazji w Sonnenstein w dniach między 17 a 19 grudnia 1940r.

 Niech wszystkie ich dusze będą związane węzłem życia wiecznego

\

Zrealizowano w ramach stypendium Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

 

Pamięci Żydów z Koszęcina

Tego roku przypominam nazwiska 22 urodzonych w Koszęcinie żydowskich obywateli Rzeszy, którzy zostali zamordowani  w różnych obozach w czasie Zagłady w latach 1940 - 1945.
Najmłodsi, Hildegard i Kurt Friedland, mieli niewiele ponad 20 lat, najstarszy Ludwig Freund skończył 84. .

Aufrichtig, Käte Kaethe

geboren am 22. Januar 1898 in Koschentin (Guttentag) / Lublinitz (Guttentag) / Schlesien
wohnhaft in Ilten (Heil- und Pflegeanstalt Dr. F. Wahrendorff)

Deportation:
ab Ilten, Heil-und Pflegeanstalt Dr. F. Wahrendorff
1940, Wunstorf, Heil-und Pflegeanstalt
27. September 1940, Brandenburg a. d. Havel, Tötungsanstalt

Todesdatum: 27. September 1940
Todesort: Brandenburg a. d. Havel, Tötungsanstalt
Schicksal: Euthanasie

Aufrichtig, Wilhelm

geboren am 12. Mai 1869 in Koschentin (Guttentag) / Lublinitz (Guttentag) / Schlesien
wohnhaft in Dresden

Deportation:
ab Dresden
11. August 1942, Theresienstadt, Ghetto

Todesdatum: 04. Juli 1943
Todesort: Theresienstadt, Ghetto

Baumann, Pauline

geborene Schäfer
geboren am 25. März 1871 in Koschentin (Guttentag) / Lublinitz (Guttentag) / Schlesien
wohnhaft in Berlin (Charlottenburg)

Deportation:
ab Berlin
30. Juli 1942, Theresienstadt, Ghetto

Todesdatum: 29. Dezember 1942
Todesort: Theresienstadt, Ghetto

Brüll, Emma

geborene Wohl
geboren am 28. Juli 1884 in Koschentin (Guttentag) / Lublinitz (Guttentag) / Schlesien
wohnhaft in Breslau

Todesdatum: 23. April 1940

Cohn, Marta

geboren am 13. Juni 1874 in Koschentin (Guttentag) / Lublinitz (Guttentag) / Schlesien
wohnhaft in Breslau

Deportation:
ab Breslau
30. August 1942, Theresienstadt, Ghetto
15. Mai 1944, Auschwitz, Konzentrations-und Vernichtungslager

Doering, Maria

geborene Buchner
geboren am 26. Mai 1877 in Koschentin (Guttentag) / Lublinitz (Guttentag) / Schlesien
wohnhaft in Berlin (Kreuzberg)

Deportation:
ab Berlin
10. September 1943, Theresienstadt, Ghetto

Todesdatum: 08. April 1944
Todesort: Theresienstadt, Ghetto

Freund, Ludwig

geboren am 20. April 1857 in Koschentin (Guttentag) / Lublinitz (Guttentag) / Schlesien
wohnhaft in Leipzig

Deportation:
ab Weimar-Halle-Leipzig
20. September 1942, Theresienstadt, Ghetto

Todesdatum: 03. Oktober 1942
Todesort: Theresienstadt, Ghetto

Friedländer, Hildegard

geboren am 09. März 1922 in Koschentin (Guttentag) / Lublinitz (Guttentag) / Schlesien
wohnhaft in Berlin (Wilmersdorf)

Deportation:
ab Berlin
18. Oktober 1941, Litzmannstadt (Lodz), Ghetto
05. Mai 1942, Kulmhof (Chelmno), Vernichtungslager

Todesdatum: 05. Mai 1942
Todesort: Kulmhof (Chelmno), Vernichtungslager

Friedländer, Kurt

geboren am 13. Januar 1921 in Koschentin (Guttentag) / Lublinitz (Guttentag) / Schlesien
wohnhaft in Beuthen O. S. und Schönfelde

Inhaftierung:
08. April 1943, Neuendorf, Sammellager

Deportation:
ab Berlin
19. April 1943, Auschwitz, Konzentrations-und Vernichtungslager
Sachsenhausen, Konzentrationslager
06. Februar 1945, Flossenbürg, Konzentrationslager
08. März 1945, Bergen-Belsen, Konzentrationslager

Fuss, Hilde

geboren am 05. Juni 1897 in Koschentin (Guttentag) / Lublinitz (Guttentag) / Schlesien
wohnhaft in Berlin (Tiergarten) und Berlin (Charlottenburg)

Deportation:
ab Berlin
28. Juni 1943, Auschwitz, Konzentrations-und Vernichtungslager

Fuss, Willy

geboren am 15. September 1899 in Koschentin (Guttentag) / Lublinitz (Guttentag) / Schlesien
wohnhaft in Beuthen O. S.

Deportation:
ab Gleiwitz
16. Mai 1942, Auschwitz, Konzentrations-und Vernichtungslager

Grünberger, Kurt

geboren am 29. Januar 1887 in Koschentin (Guttentag) / Lublinitz (Guttentag) / Schlesien
wohnhaft in Hindenburg O. S.

Deportation:
unbekannter Deportationsort

Schicksal: für tot erklärt

Lohberger, Cäcilie

geborene Schäfer
geboren am 13. Dezember 1874 in Koschentin (Guttentag) / Lublinitz (Guttentag) / Schlesien
wohnhaft in Berlin (Mitte)

Deportation:
ab Berlin
06. August 1942, Theresienstadt, Ghetto

Todesdatum: 14. Mai 1944
Todesort: Theresienstadt, Ghetto

Marcuse, Clara Klara

geborene Cohn
geboren am 04. Mai 1885 in Koschentin (Guttentag) / Lublinitz (Guttentag) / Schlesien
wohnhaft in Breslau

Deportation:
ab Breslau
25. November 1941, Kowno (Kauen), Fort IX

Todesdatum: 29. November 1941
Todesort: Kowno (Kauen), Fort IX

Mohr, Selma

geborene Angress
geboren am 23. Januar 1883 in Koschentin (Guttentag) / Lublinitz (Guttentag) / Schlesien
wohnhaft in Nürnberg

Deportation:
ab Nürnberg
29. November 1941, Riga-Jungfernhof, Außenlager Ghetto Riga

Rosenberg, Hugo

geboren am 30. September 1865 in Koschentin (Guttentag) / Lublinitz (Guttentag) / Schlesien
wohnhaft in Breslau

Deportation:
ab Breslau
30. August 1942, Theresienstadt, Ghetto

Todesdatum: 25. September 1942
Todesort: Theresienstadt, Ghetto

Rosenthal, Abraham Arthur

geboren am 20. November 1875 in Koschentin (Guttentag) / Lublinitz (Guttentag) / Schlesien
wohnhaft in Berlin (Wilmersdorf)

Deportation:
ab Berlin
25. Januar 1942, Riga, Ghetto

Todesdatum: 15. Februar 1942
Todesort: Riga, Ghetto

Sachs, Käthe

geborene Fuss
geboren am 20. Februar 1892 in Koschentin (Guttentag) / Lublinitz (Guttentag) / Schlesien
wohnhaft in Berlin

Deportation:
ab Berlin
07. Dezember 1943, Auschwitz, Konzentrations-und Vernichtungslager

Spira, Sara Chaje

geborene Leser
geboren am 03. Mai 1887 in Koschentin (Guttentag) / Lublinitz (Guttentag) / Schlesien
wohnhaft in Frankfurt a. Main

Deportation:
ab Frankfurt a. Main
15. September 1942, Theresienstadt, Ghetto
23. Januar 1943, Auschwitz-Birkenau, Vernichtungslager

Storch gen. Stern, Paula Perla

geborene Holloschütz
geboren am 03. März 1881 in Koschentin (Guttentag) / Lublinitz (Guttentag) / Schlesien
wohnhaft in Heidelberg

Emigration:
01. Juli 1939, Polen

Deportation:
Gorlice, Ghetto
Juli 1942, unbekanntes Lage

Willner, Johanna

geboren am 22. Juli 1873 in Koschentin (Guttentag) / Lublinitz (Guttentag) / Schlesien
wohnhaft in Liegnitz und Bunzlau (Heil- und Pflegeanstalt)

Deportation:
ab Bunzlau, Heil-und Pflegeanstalt
1940, Leubus, Heil-und Pflegeanstalt
17.-19.12.1940, Sonnenstein bei Pirna, Tötungsanstalt (vermutl. )

Todesdatum: 17.-19.12.1940
Todesort: Sonnenstein bei Pirna, Tötungsanstalt (vermutl. )
Schicksal: Euthanasie

Wolfsohn, Mathilde

geborene Rosenthal
geboren am 20. August 1877 in Koschentin (Guttentag) / Lublinitz (Guttentag) / Schlesien
wohnhaft in Berlin (Schöneberg)

Deportation:
ab Berlin
19. Februar 1943, Auschwitz, Konzentrations-und Vernichtungslager

Todesort: Auschwitz, Vernichtungslager

Niech ich dusze zostaną zawiązane w węzeł życia

źródło: Bundesarchiv